briardy w polsce

składniki odżywcze - wprowadzenie

Składniki odżywcze to związki chemiczne, z których złożony jest każdy zjadany przez psa produkt. Są niezbędne do życia, wzrostu, rozwoju i zdrowia. Po zjedzeniu i trawieniu pokarmu w przewodzie pokarmowym są wchłaniane i metabolizowane. W organizmie pełnią funkcje budulcowe, energetyczne i regulujące. Podstawowe składniki odżywcze to: białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy, składniki mineralne i pierwiastki śladowe oraz woda. Niektóre substancje nie mogą być syntetyzowane w organizmie psa i muszą być podawane w pokarmie ( związki egzogenne ), np. pewne aminokwasy, niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, niektóre witaminy, wszystkie makro- i mikroelementy.

białka ( proteiny )

Białka stanowią podstawowy element budulcowy każdego organizmu. Są to substancje wielkocząsteczkowe, zbudowane łańcuchowo, złożone z  aminokwasów. Ich źródłem są zarówno pokarmy zwierzęce, jak i roślinne. Dostarczane w pokarmie ulegają rozkładowi w przewodzie pokarmowym psa. Uwolnione w procesie trawienia aminokwasy zostają wchłonięte i  wykorzystane do syntezy niezbędnych dla organizmu psa białek pełniących funkcje: budulcowe, transportowe, obronne i inne. Białka o wysokiej wartości biologicznej charakteryzuje duża strawność oraz zawartość niezbędnego dla prawidłowego funkcjonowania organizmu zestawu aminokwasów. Do aminokwasów, które muszą być dostarczone w pokarmie ( nie wytwarzanych w organizmie ), tzw. egzogennych zaliczamy: argininę, metioninę, lizynę, tryptofan, leucynę i tyrozynę. Dzikie psy, niegdyś wyłącznie mięsożerne, w drodze ewolucji, stały się podobnie jak człowiek, wszystkożerne. Nadal jednak budowa anatomiczna i fizjologia ich przewodu pokarmowego (  brak enzymów trawiennych w ślinie, czyli wstępnego trawienia, elastyczny żołądek- dostosowujący się do wielkości połykanych kęsów, niskie pH żołądka umożliwiające trawienie kości, krótkie jelita cienkie, mała ilość trawiennej flory bakteryjnej ) pozwala im najlepiej wykorzystywać białka pochodzenia zwierzęcego.

Powinny one przeważać w dziennej dawce pokarmowej psa. Białko zwierzęce jest wysoko strawne i przyswajalne. Najlepsze ( wysoka wartość biologiczna ) pochodzi z mięsa: jagniąt, kurcząt, ryb oraz jaj kurzych. Niedrogie, suche karmy dla psów często charakteryzuje wysoki poziom białek. Są to jednak głównie proteiny pochodzenia roślinnego ( zboża lub rośliny strączkowe ), ewentualnie białka zwierzęce o niższej wartości biologicznej ( odpady poubojowe, mączki kostne i mięsno- kostne z  niskowartościowych produktów,  białka z piór, rogów i kopyt, które nie mogą być rozłożone i wykorzystane przez organizm psa ze względu na bardzo silną strukturę chemiczną ). Psy, które zjadają pokarm zawierający nieodpowiednie lub niskiej jakości białka często zapadają na alergie pokarmowe, objawiające się najczęściej zmianami w obrębie skóry ( silne świądy, miejscowa utrata sierści, itp. ). Zapotrzebowanie na białko jest oczywiście różne w zależności od: wieku ( szczeniak, pies dorosły lub stary ) stanu fizjologicznego ( pies aktywny, pracujący; suka szczenna lub karmiąca; pies chory lub rekonwalescent ) oraz rasy psa ( duża, mała ).

węglowodany ( cukry )

Węglowodany występują powszechnie w produktach roślinnych. To związki organiczne złożone z węgla, tlenu i wodoru, które pełnią funkcje energetyczne i są niezbędne do metabolizowania białek i tłuszczy. Węglowodany odpowiadają też za prawidłową pracę przewodu pokarmowego psów. Węglowodany ( głównie wielocukier skrobia ) w karmie dla psa powinny pochodzić z wysokiej jakości zbóż: ryżu i kukurydzy, które dodatkowo ze względu na minimalną zawartość glutenu zmniejszają ryzyko wystąpienia alergii pokarmowych. Poszczególne typy węglowodanów są różnie tolerowane przez organizm psa, np. dwucukry takie jak laktoza, czy sacharoza są dość trudno przyswajalne, a spożyte w dużych ilościach mogą powodować biegunkę. Specyficzną rolę w trawieniu pełni zaliczane do węglowodanów włókno pokarmowe ( błonnik ). Jest ono minimalnie trawione i przechodzi przez jelito cienkie prawie nie zmienione, stąd pełni rolę wypełniacza oraz normalizuje czas przebywania treści pokarmowej w jelicie. Dopiero w jelicie grubym, pod wpływem bakterii, ulega fermentacji w efekcie czego powstają krótko łańcuchowe kwasy tłuszczowe, wykorzystywane przez organizm jako źródło energii lub odżywiające komórki nabłonka jelita grubego. To bardzo istotne, ponieważ zdrowy nabłonek jelita jest elementem naturalnych mechanizmów obronnych psa i stanowi barierę dla potencjalnie groźnych substancji. Błonnik zmniejsza tez wartość energetyczną pokarmu, daje uczucie sytości ( ważne u psów otyłych ) i chroni przed zaparciami. Chondroityna czyli siarczan chondroityny to węglowodan wchodzący w skład związków białkowych- proteoglikanów, stanowiących podstawową strukturę chrząstek stawowych. Zapewnia gładką powierzchnię chrząstki i wpływa na jej elastyczność. Ściśle współdziała z glukozoaminą ( glukozaminą ), również węglowodanem odpowiedzialnym za odnowę chrząstki. Chondroityna hamuje enzymatyczną degradację chrząstki stawowej, a glukozamina stymuluje regenerację jej komórek.

lipidy ( tłuszcze )

Tłuszcze to związki zbudowane z kwasów tłuszczowych i  glicerolu, powszechnie występujące w produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Stanowią najbardziej skoncentrowane źródło energii, która uwalnia się podczas ich utleniania w organizmie, mają też wysokie walory smakowe. Są konieczne dla normalnego trawienia i wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach ( A, D, E i K ). Biorą udział w budowie ścian komórkowych i produkcji hormonów. Tłuszcze występują w dwóch postaciach różniących się budową kwasów tłuszczowych. Źródłem tłuszczy nasyconych są produkty zwierzęce, natomiast nienasyconych roślinne i ryby. Szczególnie cenne dla organizmu są tłuszcze nienasycone. Ilość tłuszczy w diecie powinna być odpowiednio dobrana. Efektem zbyt małej dawki jest chudnięcie, ospałość i słaba kondycja psa. Nadmiar prowadzi natomiast do otyłości i  związanych z nią zagrożeń dla ogólnego stanu zdrowia. Piękna sierść i zdrowa skóra w dużym stopniu zależą od podawania w pokarmie niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych ( NNKT ): linolowego, a- linolenowego, arachidonowego ( tzw. kompleksy Omega-3 i Omega-6 ). NNKT wpływają korzystnie również na inne aspekty zdrowia np. pracę nerek i rozród. 

inne składniki

Woda to podstawowy składnik każdego, żywego organizmu. Tkanka tłuszczowa zawiera 15 % wody, szkielet 50 %, mięśnie 75 %, a krew 83 %. Woda jest środowiskiem wszystkich reakcji biochemicznych zachodzących w ustroju, zapewnia transport substancji odżywczych, rozcieńcza związki szkodliwe, wpływa na ciepłotę ciała. Odpowiada za nawilżenie oczu, stawów oraz ucha wewnętrznego. Odwodnienie sięgające 10 % może spowodować śmierć. Witaminy oraz makro i mikroelementy to bardzo ważne dla organizmu substancje, choć występują w nim w  nieznacznych ilościach. Ze względu na swoją specyfikę zostały omówione osobno w dziale WITAMINY I MINERAŁY.

Przeciwutleniacze to substancje pomagające organizmowi walczyć ze stale produkowanymi, niebezpiecznymi wolnymi rodnikami. Chronią każdą komórkę organizmu ( jej błonę i jądro komórkowe zawierające materiał genetyczny - DNA ) przed ich atakiem. Źródłem przeciwutleniaczy są niektóre owoce i warzywa oraz ziarna zbóż i  liście zielonej herbaty. Najbardziej popularne przeciwutleniacze to: witamina E i C, beta- karoten oraz polifenole ( z grupy flawonoidów ). Beta-karoten jest prekursorem witaminy A. Wiąże wolne rodniki, chroniąc błony komórkowe. Jego źródłem są: melony, morele, marchewka i mango. Flawonoidy to również związki spotykane w świecie roślin. Chronią DNA komórek przed destrukturyzacją i mutacjami. Najsilniej działające występują w winogronach, zielonej herbacie, oliwkach i niektórych glonach. Funkcje witamin C i E

żródła

D. Grandjean "Podstawowe wiadomości o składnikach odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu psów i kotów".